Dydaktyka osób nie(do)widzacych cz. III – Nagrywanie zajęć dydaktycznych a prawo autorskie

Najprostszym sposobem w jaki studenci nie(do)widzący mogą zapisywać i powtarzać materiał dydaktyczny jest nagrywanie go za pomocą rejestratorów dźwięku. Brak możliwości odręcznego robienia notatek sprawiał, że ów sposób przez wiele lat był w tym zakresie niemal jedyną alternatywą dla tych studentów. Nagrywanie wykładów i ćwiczeń może jednak budzić kontrowersje ze strony wykładowców, którzy prezentują na zajęciach nie tylko autorski materiał, ale także swoją własną osobę.

Czy zatem można odmówić osobie nie(do)widzącej nagrywania wykładów bądź innych zajęć?

Z jednej strony może to powodować pewne wykluczenie studenta z procesu dydaktycznego, z drugiej zaś może się wydawać, że w ten sposób chroni się swoje prawa autorskie do przedstawianych treści. Otóż nie do końca. Dlaczego?

Nie ma jednoznacznej regulacji prawnej, która mówiłaby o prawie do odmowy nagrywania zajęć dydaktycznych. W tym zakresie w grę wchodzi kilka podmiotów: sam wykładowca/prowadzący, uczelnia na której odbywają się zajęcia oraz osoba/osoby rejestrujące zajęcia na danym nośniku. Właścicielem praw autorskich może być wykładowca bądź uczelnia.  Sama uczelnia może jednak w swoich wewnętrznych przepisach ustalić, czy zezwala na nagrywanie wykładów. W takim przypadku sprawa zostaje znacznie uproszczona, gdyż ustanawia się w ten sposób regułę, do której powinni stosować się wszyscy wykładowcy i studenci danej uczelni. Taka regulacja może tyczyć się wyłącznie osób z niepełnosprawnościami oraz warunków,  w których zezwala się im na nagrywanie w ramach tzw. „dozwolonego użytku”.

Jeśli na danej uczelni nie istnieją stosowne regulacje należy zwrócić uwagę, czy prezentowane wykłady spełniają kryteria utworu chronionego prawami autorskimi. Wykład może podlegać prawom autorskim na tej samej zasadzie co inne utwory (fotografia, film, powieści itp.). W takim przypadku nauczyciel akademicki zachowuje prawa autorskie do przedstawianej treści, jeśli jest ona twórcza (nie odtwórcza) i jest wynikiem indywidualnej pracy. Taki „utwór naukowy” jest chroniony ustawowo prawem autorskim.

Ale nawet w takim przypadku, trzeba zwrócić uwagę na prawo o dozwolonym użytku. „Dozwolony użytek” uchyla część praw autorskich w przypadkach takich jak umożliwienie równego dostępu do edukacji. Prawo to dotyczy utworów już rozpowszechnionych, udostępnionych publicznie przez autora. Można założyć, że wykłady akademickie z reguły mają charakter publiczny (otwarty), a ich wygłaszanie równa się z ich upowszechnianiem. Sprawa ma się inaczej w wypadku innych zajęć dydaktycznych takich jak ćwiczenia, seminaria, czy laboratoria, które mają charakter zamknięty. W tym przypadku jednak o wiele trudniej jest spełnić warunki autorskiego utworu naukowego, co znosi problem naruszania praw autorskich.

W przypadku osób niewidomych i niedowidzących dozwolony użytek daje prawo tym osobom do nagrywania zajęć dydaktycznych, nawet w wypadku chronienia ich prawem autorskim. Nie narusza to praw autora, gdyż dozwolony użytek dotyczy wyłącznie użytku osobistego. Nie oznacza to również, że wszyscy studenci są uprawnieni do nagrywania wykładów, lecz że jest to dozwolone w konkretnych przypadkach.

Inaczej sprawa się ma jeśli dane wykłady mają charakter zamknięty, a raczej są zapisane w statucie uczelni jako „zamknięte”. W takim przypadku wykładowca ma prawo odmówić nagrywania wykładów, gdy przedstawia na nim autorski materiał, gdyż nie jest on udostępniany publicznie. Zdecydowana większość wykładów akademickich prowadzonych w ramach wszelkiego rodzaju studiów ma jednak charakter otwarty, co oznacza że odmowa ich nagrywania w ramach dozwolonego użytku jest bezpodstawna.

Tekst został oparty o publikację FIRR „Studenci niewidomi i słabowidzący – poradnik dla wyższych uczelni. Prawo autorskie– dozwolony użytek utworów”.

Publikację można przeczytać tutaj:

prawo-autorskie-dozwolony-uzytek-utworow-fundacja-instytut-rozwoju-regionalnego

Kliknij, aby otworzyć publikację.

 

Zobacz także...

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>